ओली–प्रचण्ड गोप्य सहमतिको घोचपेच भारतमा नयाँ सत्ता आउनासाथ किन लिक भयो ?

 

 

    काठमाडौं, १८ जेठ ।

भारतमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले दोस्रो कार्यकालको शपथ लिँदै गर्दा यता लिका भयो– केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डबीच भएको ५ बुँदे सहमतिको गोप्य दस्ताबेज । त्यसअघि उक्त सहमतिबारे प्रचण्डले एउटा अन्तरवार्तामा खुलाएका थिए ।

सहमतिको चौथो बुँदाले अहिले सबैतिर तरङ्ग ल्याएको छ । आधा–आधा समय सरकारको नेतृत्व गर्ने, सन्दर्भबारे ओली र प्रचण्ड समूहबीच घोचपेच पनि भइरहेको छ ।

भारतबाटै प्रधानमन्त्री ओलीले उक्त दस्ताबेजबारे व्यंग्य हान्दै प्रत्युत्तर दिए– दुई चार दिनमात्रै बाँकी छ, छाडौंला सरकार । अर्थात्, ओलीले भन्न खोजेका हुन्– सन्दर्भ नै नआई किन यसबारे चर्चा निकालियो ?

मोदीको शपथ ग्रहणको कार्यक्रम सकेर नेपाल फर्किएका उनले केही बोल्न चाहेनन् । पार्टीका तल्ला कमिटीसम्म एकीकरणको सबै काम टुंगो नलागेका बेला सहमतिबारेका घोचपेचले ठूलो चर्चा पाएको छ ।

‘यसबेला चर्चा गर्नुपर्ने कारण थिएन, प्रचण्डले यो कुरा किन निकाले ?’, ओली पक्षका एक नेता भन्छन्,‘अहिले विवाद निकालेर सत्ता चाहियो भनेको हो ?’

यसै पनि नेकपाको वैचारिक र सैद्धान्तिक लाइनका विषयमा बहस जारी छ । जनताको बहुदलीय जनवादको आधारमा नै अघि बढ्नुपर्ने भनी नेता ईश्वर पोखरेल अघि बढेका छन् भने, प्रचण्डको बिमतिसँग लडिरहेका छन् ।

यता, सरकारका विषयमा सहमति पालनाको विषय सतहमा आयो । त्यसो त यस्ता सहमतिको शिलशीला प्रचण्डले अहिले मात्र गरेकाचाहिँ होइनन् । पहिलो र तेस्रो दल हुँदा माओवादीलाई चाबी ठान्दै प्रचण्डले यस्ता प्रयोग गरेकै थिए ।

सत्ता राजनीतिमा प्रचण्डले गोप्य सहमतिको शिलशीलाको तथ्य झलनाथ खनाललाई प्रधानमन्त्री पदमा समर्थन गर्ने बेला देखि नै बाहिरिएको थियो । जसका कारण तत्कालिन एमालेमा ठूलो मतभिन्नता रह्यो । सोही बेला प्रभावशाली नेता रहेका हालका प्रधानमन्त्री ओलीले उक्त ७ बुँदे सहमतिको खुलेर बिरोध गरेका थिए । पार्टी भित्रै समिकरण ढल्ने अवस्था र भारतविरोधी कित्तामा उभिएका कारण खनालले ६ महिनामै राजीनामा दिनु परेको थियो ।

पहिलो संविधानसभामा माधवकुमार नेपालको सरकार गिर्नासाथ प्रधानमन्त्रीका लागि लामो दौड भएको थियो । त्यसैबेला सेना समायोजनमा आफ्नो हितानुकुल सर्त राखी प्रचण्ड शेरबहादुर देउवालाई प्रधानमन्त्रीको प्रस्ताव बोकेर बुढानिलकण्ठ निवासमा डिनर पार्टीमा पुगेका थिए । कांग्रेस उच्च स्रोतले भन्यो,‘एक किसिमको सहमति गरी प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बन्न प्रचण्डले प्रस्ताव गरे, उनले डिनर पनि गरे । शेरबहादुर पुलकित पनि भएका थिए ।’

धोवीघाट मोर्चाबाट तत्कालिन उपाध्यक्षत्रय मोहन वैद्य किरण, डा. बाबुराम भट्टराई, नारायणकाजी श्रेष्ठ र महासचिव रामबहादुर थापा अलग पार्नु थियो । प्रचण्डले डा. भट्टराईलाई प्रधानमन्त्रीको कार्ड फ्याँक्नासाथ त्यो छताछुल्ल भयो । मधेसी मोर्चासँग गोप्य सहमति गरी सरकार पनि बन्यो, सोही बेला ‘ककटेल सहमति’को तस्बिर पनि बाहिरिएको थियो

१८ पटकसम्म प्रधानमन्त्रीको दौडमा संसदीय दलका नेतामा त्यसबेला देउवालाई हराएका रामचन्द्र पौडेलको दौड चलिरहेको थियो । स्रोतले भन्यो,‘दुईवटा कारणले शेरबहादुर प्रधानमन्त्री पदका लागि प्रचण्डसँगको सहमतिमा पुग्न सकेनन् । पहिलो, कांग्रेसमा प्रधानमन्त्री हुन संसदीय दलको नेता हुनुपर्छ, जुन पौडेलले जितेका थिए । दोस्रो, आर्जु राणाले नै प्रचण्डको भनाईमा नलाग्न सुझाव दिइन् ।’

यसको दृष्टान्त तत्कालिन पार्टी सभापति गिरीजाप्रसाद कोइरालालाई राष्ट्रपतिमा समर्थन गर्ने भनी गोप्य सहमति गरी प्रचण्डले रामराजाप्रसाद सिंहलाई उम्मेदवार बनाएका थिए । यसबाट आर्जु राणा सशंकित थिइन् र देउवालाई जोगाइन् ।

खनालको सत्ता गिरेपछि प्रचण्डले माओवादीभित्र आफूविरुद्ध तयार भएको धोवीघाट बैठकको मोर्चा भत्काउनका लागि अर्को सहमतिको खाका तयार पारे । उनले ठूलो संख्यामा सदनमा रहेका मधेसी मोर्चासँग मिलेर सरकार बनाउने तयारी थालिसकेका थिए । यसले एक तिरले दुई शिकार गर्ने उनको रणनीतिक प्रयोग सफल भयो । धोवीघाट मोर्चाबाट तत्कालिन उपाध्यक्षत्रय मोहन वैद्य किरण, डा. बाबुराम भट्टराई, नारायणकाजी श्रेष्ठ र महासचिव रामबहादुर थापा अलग पार्नु थियो । प्रचण्डले डा. भट्टराईलाई प्रधानमन्त्रीको कार्ड फ्याँक्नासाथ त्यो छताछुल्ल भयो । मधेसी मोर्चासँग गोप्य सहमति गरी सरकार पनि बन्यो, सोही बेला ‘ककटेल सहमति’को तस्बिर पनि बाहिरिएको थियो ।

त्यो सहमतिका साक्षी रहेका एक जना मधेसी दलका नेता भन्छन्,‘प्रचण्डको त्यो प्रयोगले उता माओवादीमा हुकुमत जारी रह्यो, यता मधेसी मोर्चामाथि संयुक्त नेतृत्व । सोही क्रममा अन्य १८ दललाई पनि उनले एकत्रित गरी नेतृत्वमा रहे ।’

संविधान जारी भएपछि पनि प्रचण्डले सरकारका निम्ति अनेक सहमति गरेका थिए । तत्कालिन एमाले अध्यक्ष ओलीसँग चुनावसम्म पुग्दा आधा–आधा समय सरकार चलाउने सहमति गरेका थिए । ओलीले सहमति पालना नगरेको भनी, अविश्वासको प्रस्ताव दर्ता गराएर प्रधानमन्त्री बने । त्यसअघि उनले नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवासँग नौ–नौ महिना सरकार चलाउने लिखित सहमति गरेका थिए ।

देउवासँगको सहकार्यपछि भने उनले पार्टी एकीकरणसँगै ५ बर्षको सरकार साझेदारीमा पनि गोप्य सहमति गरेको खुलेको छ । उनैले त्यस्तो सहमति भएको खुलासा गरेपछि प्रचण्ड कर्नरबाट उक्त लिखित सहमतिको दस्ताबेज नै सतहमा आयो, जसको प्रभावको राजनीति अहिले बहसमा चलिरहेको छ । ओली र प्रचण्ड खेमा स्पष्ट भएर बाहिर आएको छ, यसमा बामदेव गौतमलगायतका नेताले पनि प्रचण्डको वैशाखी बनिदिने काम गरिरहेका छन् ।

यता, भारतमा नयाँ सरकार आउनासाथ प्रचण्डले आफूलाई प्रधानमन्त्रीमा उभ्याउन खोजेको आरोप लाग्न थालेको छ । अझ, आश्चर्यचकित पार्दै तत्कालिन ओली सरकार गिराउन मुख्य भूमिका खेलेका एस जयशंकरलाई मोदी प्रशासनको विदेश मन्त्री नियुक्त गरेपछि झन् पेचिलो बनिरहेको छ, गोप्य सहमतिको लिक भएको त्यो पत्र । अब के होला ?

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

<